सडकमा प्रहरी उभ्याउने युगको अन्त्य गर्न स्मार्ट ट्राफिक प्रणालीको तयारी भइरहेको छ : सभापति गजुरेल

सभापति आशिष गजुरेलले ट्राफिक प्रहरीसँग प्राविधिक तथा व्यावहारिक विषयमा छलफल गर्ने क्रममा यस्तो बताएका हुन । कार्तिक १५ गते भएको छलफलमा उनले यातायात इन्जिनियरिङ तथा ट्राफिक इन्जिनियरिङको अध्ययनका क्रममा प्राप्त ज्ञान र सडकमा देखिएका व्यावहारिक चुनौतीलाई आधार बनाएर यातायात व्यवस्थापन, प्रहरीको व्यावसायिक आचरण, नागरिकसँगको सेवासम्बन्ध, आर्थिक पारदर्शिता र सडक सुरक्षाका विषय उठाएका हुन् ।

गजुरेलले काठमाडौंको ट्राफिक व्यवस्थापनलाई विश्वकै उत्कृष्ट प्रणालीको स्तरमा पुर्‍याउने लक्ष्य राखेर काम गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

उनका अनुसार आधुनिक यातायात व्यवस्थापनको आधार सडकमा प्रहरीको भौतिक उपस्थिति बढाउनु मात्र होइन, प्रविधि, वैज्ञानिक योजना, प्रभावकारी कानुनी कार्यान्वयन र संस्थागत जवाफदेहितामार्फत सवारी आवागमनलाई व्यवस्थित बनाउनु हो ।

ट्राफिक प्रहरीको व्यावसायिक आचरणमा चार आधारभूत सुधार
ट्राफिक प्रहरी नागरिकले सडकमा प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गर्ने राज्यको महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक सेवा हो । प्रहरीको बोली, व्यवहार, कार्यशैली र निर्णय प्रक्रियाले राज्यप्रतिको नागरिक विश्वासलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ ।

त्यसैले ट्राफिक प्रहरीको व्यावसायिक आचरणलाई थप मर्यादित, निष्पक्ष र उत्तरदायी बनाउन गजुरेलले चारवटा आधारभूत विषयलाई विशेष प्राथमिकता दिएका छन् ।

पहिलो, बोलीमा शुद्धता । नागरिकसँग संवाद गर्दा सभ्य, स्पष्ट, शिष्ट र मर्यादित भाषा प्रयोग गर्नुपर्छ । प्रहरीको बोलीमा व्यावसायिकता, संयमता र नागरिकप्रतिको सम्मान झल्किनुपर्छ । सडकमा देखिने प्रत्येक नागरिक राज्यको सेवाग्राही भएकाले उनीहरूसँग गरिने संवाद सम्मानजनक हुन आवश्यक छ ।

दोस्रो, व्यवहारमा नम्रता । सेवाग्राही र सडक प्रयोगकर्ताप्रति सम्मानजनक, सहयोगी तथा नागरिकमैत्री व्यवहार गर्नुपर्छ । कानुन कार्यान्वयन गर्ने अधिकार प्राप्त निकायले आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गर्दा नागरिकको मानवीय मर्यादा र सम्मानलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्छ ।

तेस्रो, आर्थिक कारोबारमा पारदर्शिता । ट्राफिक प्रहरीको कार्यसम्पादन आर्थिक अनुशासन, स्वच्छता र पारदर्शितामा आधारित हुनुपर्छ । कुनै पनि प्रकारको अनधिकृत आर्थिक लेनदेन, अनुचित लाभ वा अपारदर्शी व्यवहारले सार्वजनिक सेवाको विश्वसनीयता कमजोर बनाउँछ । त्यसैले आर्थिक आचरणमा शून्य सहनशीलताको सिद्धान्त अवलम्बन गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन् ।

चौथो, काममा जवाफदेहिता । जिम्मेवारी निर्वाह गर्दा इमानदार, निष्पक्ष र उत्तरदायी कार्यसम्पादन गर्नुपर्छ । सार्वजनिक पद र अधिकार नागरिकको सेवाका लागि प्राप्त जिम्मेवारी भएकाले प्रत्येक कर्मचारी आफ्नो काम, निर्णय र व्यवहारप्रति जवाफदेही हुन आवश्यक छ ।

यी चार आधारलाई ट्राफिक प्रहरीको संस्थागत कार्यसंस्कृतिमा स्थापित गर्न सके प्रहरी र नागरिकबीचको विश्वास अभिवृद्धि हुनुका साथै सार्वजनिक सेवा प्रवाहको गुणस्तरसमेत सुधार हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

एकीकृत स्मार्ट ट्राफिक प्रणाली : सडक व्यवस्थापनमा प्रविधिको नेतृत्व

काठमाडौंको ट्राफिक व्यवस्थापनमा संरचनागत परिवर्तन ल्याउने उद्देश्यसहित गजुरेलले एकीकृत स्मार्ट ट्राफिक प्रणाली लागू गर्ने योजनाबारे जानकारी गराएका छन् । यस योजनाको मूल अवधारणा प्रविधिको प्रयोगमार्फत सवारी आवागमनलाई व्यवस्थित गर्ने र सडकमा ट्राफिक प्रहरी प्रत्यक्ष रूपमा उभिएर सवारी साधन नियन्त्रण गर्नुपर्ने बाध्यतालाई क्रमशः अन्त्य गर्ने हो ।

आधुनिक सहरी यातायात व्यवस्थापनमा प्रविधिको प्रयोग अपरिहार्य बन्दै गएको छ । सवारी चापको अनुगमन, ट्राफिक सङ्केतको व्यवस्थापन, नियम उल्लङ्घनको पहिचान, सवारी आवागमनको विश्लेषण र सडकको अवस्थाबारे वास्तविक समयमै सूचना प्राप्त गर्ने प्रणालीले यातायात व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन सक्छ ।

एकीकृत स्मार्ट ट्राफिक प्रणालीको अवधारणाले सडकमा जनशक्तिमाथिको निर्भरता घटाउँदै प्रविधिमा आधारित अनुगमन र नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिने लक्ष्य राखेको छ । यसबाट ट्राफिक प्रहरीको जनशक्तिलाई अन्य महत्त्वपूर्ण सुरक्षा तथा सेवा कार्यमा परिचालन गर्न सकिने सम्भावना रहन्छ ।

यद्यपि यस्तो प्रणाली प्रभावकारी बनाउन आवश्यक प्रविधि, पूर्वाधार, कानुनी व्यवस्था, जनशक्ति, संस्थागत समन्वय र तथ्याङ्क व्यवस्थापनलाई एकीकृत रूपमा अगाडि बढाउनुपर्ने हुन्छ ।

ट्राफिक नियम उल्लङ्घनमा कुनै छुट हुँदैन, कानुन सबैका लागि समान

सडक अनुशासन कायम गर्ने विषयमा गजुरेलले स्पष्ट दृष्टिकोण राखेका छन् । ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने कुनै पनि सवारी साधनलाई पद, पहुँच, प्रभाव वा अन्य कुनै आधारमा छुट दिनु हुँदैन । कानुनको कार्यान्वयन सबै नागरिक र सवारी साधनका हकमा समान हुनुपर्छ ।

नियम उल्लङ्घन गर्ने सवारी साधनमाथि प्रचलित कानुनअनुसार निष्पक्ष र प्रभावकारी कारबाही हुनुपर्छ । कानुन कार्यान्वयनमा कुनै प्रकारको पक्षपात, दबाब वा अनुचित प्रभाव स्वीकार्य हुनु हुँदैन । नियम पालना गर्ने नागरिकको सम्मान र नियम उल्लङ्घन गर्ने प्रवृत्तिको निरुत्साहन दुवैलाई समान महत्त्व दिन आवश्यक छ ।

उनले सडकमा कुनै पनि सडक प्रयोगकर्तालाई अपमान नगर्न, जनचेतनालाई प्राथमिकता दिन र कारबाही वा चिट काट्नुपर्ने अवस्थामा समेत नम्र तथा मर्यादित व्यवहार गर्न ट्राफिक प्रहरीलाई अनुरोध गरेका छन् ।

उनको जोडअनुसार ट्राफिक प्रहरीको प्रमुख उद्देश्य नागरिकलाई त्रसित बनाउनु होइन, सुरक्षित र अनुशासित यातायात संस्कृतिको विकास गर्नु हो । कानुनको कार्यान्वयन दृढ हुनुपर्छ, तर त्यसको कार्यशैली मर्यादित र नागरिकमैत्री हुनुपर्छ ।

आर्थिक स्वच्छता र सार्वजनिक सेवाप्रतिको नैतिक प्रतिबद्धता

ट्राफिक प्रहरीको आर्थिक आचरणलाई गजुरेलले विशेष महत्त्व दिएका छन् । सार्वजनिक जिम्मेवारीमा रहेका कर्मचारीको कार्यशैली स्वच्छ, पारदर्शी र निष्पक्ष हुनुपर्ने उल्लेख गर्दै उनले ट्राफिक प्रहरीले कुनै पनि नागरिकसँग अनधिकृत रूपमा पैसा लिएको गुनासो सुन्नुपर्ने अवस्था आउन नहुने धारणा राखेका छन् ।

सार्वजनिक सेवामा आर्थिक अनुशासन कायम गर्नु प्रशासनिक दायित्व मात्र होइन, नागरिकप्रतिको नैतिक जिम्मेवारी पनि हो । सेवाग्राहीसँग गरिने प्रत्येक व्यवहार कानुनी मर्यादा र संस्थागत आचरणअनुसार हुनुपर्छ ।

ट्राफिक प्रहरीको व्यावसायिक प्रतिष्ठा नागरिकको विश्वासमा आधारित हुन्छ । त्यसैले आर्थिक पारदर्शिता, निष्पक्षता र उत्तरदायित्वलाई संस्थागत कार्यसंस्कृतिको अभिन्न अङ्ग बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ ।

सडक सुरक्षा विधेयक : सुरक्षित यातायातका लागि नीतिगत आधार

छलफलका क्रममा गजुरेलले सडक सुरक्षा विधेयक तयार गरी संसद्मा दर्ता गरिएको जानकारीसमेत गराएका छन् । सडक दुर्घटना न्यूनीकरण, नागरिकको जीवन रक्षा, सुरक्षित आवागमन र यातायात व्यवस्थापनलाई संस्थागत रूपमा प्रभावकारी बनाउन उक्त विधेयक महत्त्वपूर्ण हुने उनको धारणा छ ।

सडक सुरक्षा कुनै एक निकाय वा व्यक्तिको जिम्मेवारीमा सीमित विषय होइन । यसको सम्बन्ध सडक पूर्वाधारको गुणस्तर, सवारी साधनको अवस्था, चालकको दक्षता, ट्राफिक नियमको पालना, प्रभावकारी अनुगमन, कानुनी कार्यान्वयन र नागरिक चेतनासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको हुन्छ ।

त्यसैले सडक सुरक्षालाई राज्यको नीतिगत प्राथमिकतामा स्थापित गर्न आवश्यक छ । सडक सुरक्षा विधेयकको प्रभावकारी कानुनी प्रक्रिया र कार्यान्वयनले सुरक्षित यातायात प्रणाली निर्माणका लागि महत्त्वपूर्ण आधार तयार गर्न सक्नेछ ।

यातायात व्यवस्थापन र सडक सुरक्षामा निरन्तर प्रतिबद्धता

गजुरेलले यातायात व्यवस्थापन र सडक सुरक्षाका क्षेत्रमा आफू निरन्तर सक्रिय रहने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् । यस विषयमा सम्बन्धित पक्षसँग प्राविधिक तथा व्यावहारिक छलफल गर्दै सुधारका प्रयास अगाडि बढाइरहेको उनको भनाइ छ ।

सडक सुरक्षाको प्रभावकारिता नीतिगत घोषणामा मात्र निर्भर हुँदैन । त्यसका लागि संस्थागत इच्छाशक्ति, कार्यान्वयन क्षमता, नियमित अनुगमन, नागरिक सहभागिता र परिणाममुखी जवाफदेहिता आवश्यक हुन्छ ।

काठमाडौंको बढ्दो सहरीकरण र सवारी चापलाई दृष्टिगत गर्दा यातायात व्यवस्थापनलाई दीर्घकालीन योजनासँग जोड्नु अपरिहार्य छ । प्रविधिको प्रयोग, वैज्ञानिक सडक योजना, व्यवस्थित पार्किङ, प्रभावकारी ट्राफिक सङ्केत, नागरिक शिक्षा र कानुनको समान कार्यान्वयनलाई समन्वित रूपमा अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ ।

निष्कर्ष : सडकमा अनुशासन, सेवामा मर्यादा र व्यवस्थापनमा प्रविधि

काठमाडौंको ट्राफिक व्यवस्थापनलाई विश्वकै उत्कृष्ट प्रणालीको स्तरमा पुर्‍याउने लक्ष्य प्राप्त गर्न परम्परागत कार्यशैलीमा सुधार गर्दै प्रविधिमा आधारित यातायात प्रणाली विकास गर्नु आवश्यक छ । यसका लागि ट्राफिक प्रहरीको व्यावसायिक आचरण, आर्थिक पारदर्शिता, नागरिकमैत्री व्यवहार, कानुनको निष्पक्ष कार्यान्वयन र सडक सुरक्षासम्बन्धी नीतिगत व्यवस्थालाई समान प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ ।

एकीकृत स्मार्ट ट्राफिक प्रणालीको अवधारणा, सडक सुरक्षा विधेयकको संसदीय प्रक्रिया र ट्राफिक प्रहरीको संस्थागत कार्यसंस्कृतिमा सुधार गर्ने प्रयासलाई प्रभावकारी कार्यान्वयनसँग जोड्न सके काठमाडौंको यातायात व्यवस्थापनमा दीर्घकालीन सकारात्मक परिवर्तनको आधार तयार हुन सक्छ ।

सडकमा प्रहरीको उपस्थिति मात्र होइन, प्रविधिको प्रभावकारिता देखिनुपर्छ । कारबाहीमा कठोरता मात्र होइन, व्यवहारमा मर्यादा झल्किनुपर्छ । कानुनमा समानता, सेवामा पारदर्शिता र जिम्मेवारीमा जवाफदेहिता स्थापित हुनुपर्छ । नागरिकको जीवन रक्षा र सुरक्षित आवागमन नै आधुनिक यातायात व्यवस्थापनको सर्वोच्च मानक हुनुपर्छ ।